احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
399
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
داده است كه عثمانيها قادر بجلو آمدن نيستند و بطور شوخى در خاتمه تلگراف اشاره نموده مبادا مادام مارلينگ دوباره بىجهت نگران شده اقدام بمهاجرت نمايد ! وثوق الدوله گفت امشب فرزندان وزيرمختار انگليس هم كه در رشت بودند بطهران معاودت خواهند كرد ضمنا علاوه نمود تلگرافى از احتشام السلطنه سفير كبير ايران مقيم اسلامبول داشتم مبنى بر اينكه عساكر عثمانى از همدان تجاوز نخواهند كرد فرضا اگر هم جلو بروند ما فوق خط سيرشان تا قزوين است ابدا خيال عزيمت بطهران را در سر نميپرورانند . راجع به كنترل ماليه پرسيدم آيا اخيرا روسها فشارى آوردهاند كه دولت حاضر كليهء تقبلات كابينهء سابق را بپذيرد جواب داد بلى فشار روسها علنى بود و انگليسها قدرى ملايمتر اما من زير بار امضاى كنترل نرفتم و گفتم افكار عامه ابدا حاضر نيست كه حاليه اين مطلب مطرح شود ، خوب است مسكوت عنه بماند . وثوق الدوله تأكيد كرد هرگاه مجددا فشارى بياورند من استعفا خواهم نمود . در باب مأمورين آلمان كه در شيراز محبوس ميباشند اظهار داشت انگليسها با اصرار زياد ميخواستند محبوسين بآباده روانه و در آنجا تسليم صاحبمنصبان انگليسى بشوند و لكن من سفارت انگليس را متقاعد ساختم كه از اين اقدام صرفنظر نمايند . پنجشنبه 22 ذى القعده 1334 - 21 سپتامبر 1916 سعد الدوله را ملاقات نمودم ، گفت صحيح است كه دولت حاضره كنترل ماليه را امضاء ننموده اما تشكيل كميسيون مختلط را كما فى السابق اجازه داده است . امروز هيئتى از تجار در شهر بحضور رئيس الوزراء رفته در ضمن تقاضاى اصلاح امر نان از طرف ملت اظهار تشكر نمودند از اينكه دولت كنترل ماليه و نظام را امضاء نكرده و جواب مساعد بمراسلهء سفارتين روس و انگليس نداده است وثوق الدوله گفته بود از روزى كه من تشكيل كابينه دادهام تمام وقتم صرف ترميم اعمال بىرويه كابينهء سابق بوده است . . . بطورىكه تلگرافا از منجيل خبر رسيده روسها در اين دو روزه مريضخانههاى خود را از منجيل به انزلى انتقال داده فقط يك بيمارستان كوچك در آنجا باقى گذاشتهاند . جمعه 23 ذى القعده 1334 - 22 سپتامبر ابلاغيه زير از طرف وزارت امور خارجه منتشر گرديد : « راجع بحملونقل كلى پستال از ممالك بيطرف كه بطور تزانزيت از خاك روسيه عبور مىنمايد از جنرال قونسولگرى دولت بهيه روسيه بموجب تصميم جديد وزارت تجارت امپراطورى مىنويسند كه : تمام كلى پستالهاى بين المللى كه از ممالك بىطرف بممالك بىطرف ديگر حمل مىشود عبور دادن آن از خاك روسيه بايد با تصديقنامه از طرف قونسولهاى امپراطورى روسيه باشد و در اين تصديقنامه صراحته توضيح اجناس محتوى كلى پستال ذكر شود و نيز معين باشد كه اجناس مزبوره از ممالك دشمنان روسيه نيست . محض استحضار آن اداره محترمه زحمت داد در روزنامه شريفه مراتب را درج و به اطلاع عموم برسانند . ( امضاء ) وزارت امور خارجه » شنبه 24 ذى القعده 1334 - 23 سپتامبر 1916 ممتاز الملك وزير معارف و اوقاف شرح ذيل را از طرف دولت ابلاغ نمود : « مورخه 13 برج سنبله 1334 - مدير محترم روزنامهء عصر جديد ، بطوريكه در يكى از جرايد نوشته شده است كه اعليحضرت اقدس شهريارى ارواح العالمين فداه آقاى سپهسالار اعظم را احضار فرمودهاند چون اين خبر خالى از حقيقت و امر مقرر شده كه تكذيب شود متمنى است در روزنامه خودتان در صفحه اول اين خبر را تكذيب فرمائيد . مرتضى - ممتاز الملك » يكشنبه 16 ذى الحجه 1334 - 15 اكتبر 1916 يادداشت زير امروز به سفارت آلمان و اصل گرديد :